Dame Blanche

Dame Blanche

Édouard Manet: ’Dans la serre’. (1879) olieverf op doek  (115tx150cm) Alte Nationalgalerie, Berlijn



In het Amsterdamse Hotel Krasnapolsky gingen wij naar de Wintertuin. Daar speelde een orkestje tussen de palmen vanaf de galerij. De zanger croonde jaren ’30 liedjes, terwijl het toch allang de jaren ’50 was. Op de plek van de Wintertuin was tot 1860 een bordeel gevestigd. Toen klonk er ook muziek en werd er door de meisjes gedanst om de klanten tot consumeren aan te zetten.
Mijn ouders dronken er een kopje koffie en ik kreeg een coupe ijs. Met een hoedje van slagroom en een papieren parasolletje. Buiten kon het sneeuwen en stormen, in de Wintertuin met de palmbomen en onder het hoge glazen dak leek het altijd zomer. Zo at ik, al was het januari, een Dame Blanche uit zo’n dofmetalen ijscoupe. Daar lag ze dan, koud en bloot, tot de ober er voorzichtig hete, vloeibare chocola uit een kannetje overheen goot, beginnend bij haar voeten en dan zo verder omhoog, tot haar hals bedekt was. Dame Blanche, een vreemde naam voor iets dat toch eigenlijk Dame Noir zou moeten heten.
Op dit schilderij komen we zo’n Wintertuin tegen, geschilderd in 1879 door Édouard Manet. Ook met palmen in Keulse potten. Op een groen geverfde tuinbank zit een jonge dame met een parasol. Een oudere heer met een sigaar in zijn hand buigt zich naar haar over. Alles op dit schilderij buigt zich naar haar over, het draait allemaal om haar. Maar het gekke is, ze schijnt al die aandacht niet op te merken. Of ze doet alsof. 
Ze doet een beetje denken aan een ijskoningin, zo stijf rechtop zit ze en staart voor zich uit, passief zoals vrouwen uit de betere standen in die tijd nu eenmaal tot nietsdoen waren veroordeeld, zoals hun moeders hen dat hadden geleerd. Lichtekooien mochten belangstelling tonen voor het andere geslacht, dat was hun beroep, maar een dame? Nee.
Ondanks normen, etiquette en vermaningen was deze vrouw misschien juist het stralende middelpunt op zo’n dameskransje, op een salon of tijdens een gezamenlijke wandeling. Dat zien we aan de sportieve strik onder haar kin, aan haar wandelparasol waarmee vrouwen in de jaren ’70 van de 19deeeuw langs het bolwerk of over de Boulevard Haussmann in Parijs flaneerden.
Flaneren was een mode;  japon, hoedje, laarsjes, parasol, het liefst met een hondje, alles moest duidelijk maken van welke stand en welk slag de dame in kwestie was. Dan liep men gekleed in de nieuwste mode uit de Printemps, waarbij even werd gepauzeerd en thee gedronken in de Wintertuin, tot de echtgenoot hen dan met een rijtuig kwam ophalen.
Maar wie weet is deze dame met haar wandelhandschoenen een soort Odette, zoals we die kennen uit Un amour de Swann van Marcel Proust. Ze heeft haar linkerarm zelfverzekerd en een beetje brutaal op de rugleuning vlakbij de hand van de belangstellende heer op de rugleuning gelegd. Losjes en bevallig. En wat het beeld zelfs enigszins pikant maakt is dat die hand niet wordt beschermd door een handschoen. Daar geeft ze zich zomaar bloot. Demonstratief. Fluistert hij haar iets toe? Doet hij een voorstel?
Maar nee, Manet schilderde hier geen scabreuze scène. Hij schilderde slechts het portret van het echtpaar Jules Guillemet. Niks geen verleiding, zelfs geen overspel. Dit is een scène uit een huwelijk. Om aan te geven dat de dame netjes getrouwd is met de heer die bij haar staat, bracht Manet de twee ongeschoeide handen bij elkaar en schilderde hij de trouwring aan hun beider linkerhanden.