AMSTERDAM – 15 november 2025
Een juwelenkistje dat in de 17de eeuw door Johannes Vermeer in twee schilderijen werd vereeuwigd, is opgedoken in een Portugese verzameling. Het was de Amsterdamse kunsthandelaar en antiquair Dickie Zebregs (32) die in 2023 de bewuste schilderijen tijdens de speciale Vermeertentoonstelling in het Rijksmuseum had gezien. Tot zijn verbazing zag hij veel later een identiek juwelenkistje terug bij de kunstcollectioneur Álvaro Sequeira Pinto in het Portugese Porto. De vraag is natuurlijk of het om exact hetzelfde kistje gaat. Volgens Zebregs, gespecialiseerd in dergelijke voorwerpen, is dat hoogstwaarschijnlijk zo. Zebregs is sinds kort één van de deskundigen in het AVROTROS tv-programma ‘Tussen Kunst en Kitsch’.
Kunsthistorica Alexandra van Dongen (1961), verbonden aan Museum Boijmans van Beuningen als conservator Historische Vormgeving, is bezig geweest met onderzoek naar gebruiksvoorwerpen in de kunst van Vermeer. Aanstaande donderdag houdt ze daarover haar boek ten doop: De tastbare wereld van Johannes Vermeer, huisraad als schildermodel. Het is een onderzoeksgebied dat tot nu toe slechts fragmentarisch aan de orde kwam. Haar onderzoek richtte zich bijvoorbeeld op de aardewerken melkkom in Het melkmeisje (1657-1658) die uit een pottenbakkerij in Oosterhout vandaan kwam. Het zoeken naar de herkomst van geschilderde huisraad op alle Vermeerschilderijen, of het nu een bezem, een rieten mand, een goudweegschaaltje, of een dure Japanse lakdoos is zoals in Vrouw met parelsnoer (1662-1665), was een buitengewoon spannende bezigheid. Daarbij kwam dus ook het uiterst zeldzaam juwelenkistje in beeld. ‘Ik voel me soms een art detective,’ zegt Van Dongen, waarbij ze het grote belang van de samenwerking met een specialist als Dickie Zebregs benadrukt.
Op het schilderij Schrijvend meisje in het geel (1664-1667) van Vermeer is het juwelenkistje goed te zien. Een jonge vrouw in een geel met bont gevoerd jakje die ons aankijkt, schrijft een brief. Op het andere Vermeerschilderij, Vrouw met dienstbode en brief (1664-1667) zien we hetzelfde kistje maar dan op de zijkant gezien. Een volwassen vrouw, eveneens in een geel jakje, krijgt een brief overhandigd door haar dienstbode. Ze wilde net een brief gaan schrijven.
Uit het bijzonder leuke boek van Alexandra van Dongen blijkt dat de twee Vermeerschilderijen met het juwelenkistje eigendom was van Maria Knuijt, de belangrijkste mecenas van Vermeer die twintig Vermeerschilderijen bezat. Vermoedelijk heeft Knuijt de schilder gevraagd of hij het kistje op de twee schilderijen die ze bestelde, wilde afbeelden. Maria Knuijt was aandeelhoudster van de Verenigde Oostindische Compagnie, die handel dreef tussen Nederland en India. Dat was toen een kolonie van Portugal die later door Nederland is overgenomen. Daar lag dus een link. Dergelijke juwelenkistjes, blijkt uit onderzoek, werden in Cochin (nu Kochi) in het zuiden van India vervaardigd uit teakhout en ebbenhout, maar zijn zo zeldzaam gebleven, zegt Alexandra van Dongen, dat het bewuste kistje in Porto inderdaad kans maakt het echte Vermeerkistje te zijn.
Eric Bos
‘De tastbare wereld van Johannes Vermeer’ 280 pagina’s, 29,90 euro (Uitgeverij Sterck & De Vreese)
Het bewuste juwelenkistje uit de collectie van Álvaro Sequeira Pinto in Porto, Portugal. Foto: Dickie Zebregs
Eric Bos
KunstBos is een blog van Eric Bos, waarin kunst en cultuur in brede zin aan bod komen, zowel actueel als beschouwend.
Eric Bos is kunstjournalist, schrijver en beeldend kunstenaar. Hij schreef zowel
romans als boeken over kunst. Zijn kunstcolumn ‘Visualia’ verschijnt in Dagblad van het Noorden. Andere teksten over kunst worden in tijdschriften gepubliceerd.
