Visualia 1557
Op een in 1899 in Venetië gemaakte foto maakt Gustav Klimt onderdeel uit van een poserend groepje met de 19-jarige Alma Schindler en haar familie. Triomfantelijk zit hij in het midden, een enigszins timide Alma tegen zich aangedrukt. Twee jaar later zou Alma een andere Gustav ontmoeten, de componist Gustav Mahler. Die sprak van ‘het mooiste meisje van Wenen.’ Dat was wat Alma wilde horen. Ze trouwden en Alma Mahler werd een van de belangrijkste societyfiguren in de Weense kunstwereld.
In 1899 is ze echter nog in Venetië en Gustav Klimt, die twee jaar eerder met enkele collega’s de vernieuwende kunstenaarsvereniging Wiener Secession heeft opgericht, en berucht is om zijn vele affaires met vrouwen, heeft zijn oog op haar laten vallen. Hij achtervolgt haar voortdurend, speelt stiekem met zijn vingers rond haar hals als ze een beetje achteraf staan en kust haar zelfs als het gezelschap ’s nachts over een brugleuning gebogen naar de mysterieuze Brug der Zuchten staat te kijken. De onervaren Alma weet niet hoe ze het heeft. Een kus! Hoe ga je met opgedrongen handtastelijkheden om? Maar wat overheerst is de gedachte dat ze een kus kreeg van de beroemdste kunstenaar van Wenen! ‘Achteraf maakte die ervaring mij volwassen,’ schreef ze in haar uitgebreide memoires ‘Mijn Leven, Mijn Liefdes’.
Alma bewonderde Klimt, maar was teleurgesteld toen ze zag dat hij zich overgaf aan de nieuwe mode van het schilderen van mooie decoratieve plaatjes met gestileerde bloemetjes en bladgoud. Klimt liet zich onder andere inspireren door de Byzantijnse kunst. Hij was in deze jaren gefascineerd door bladgoud. Maar meer nog waren het de revolutionaire kledingontwerpen van zijn vriendin en modeontwerpster Emilie Flöge en haar zusters Pauline en Helene die ook goud en decoratieve patronen in hun dessins verwerkten. Voortaan schilderde Klimt zijn combinaties van abstract-decoratieve patronen rondom figuratieve details van vrouwen, wat in 1909 uitmondde in De kus. Dat iconische schilderij wordt dan ook gekoesterd als de ‘Nachtwacht van Wenen’, permanent gepresenteerd in Galerie Belvédère. Van uitlenen is geen sprake.
Overigens raken de lippen van beide geliefden elkaar niet. Ze kust hem niet terug, maar laat hem passief zijn gang gaan. Alsof ze denkt: vooruit maar, het is zo voorbij. In Klimt’s tijd werd De Kus dan ook wel gezien als een afbeelding van de weerstand van de vrouw tegen de seksuele driften van de man. En verontrustend is ook het detail rechtsonder: onder de voeten van de geknielde vrouw gaapt een afgrond.
Eric Bos
‘Alles moet nieuw. Kunst in Wenen rond 1900’ is het onderwerp van het magazine ‘Kunstschrift’ no 6. Alles over de Wiener Secession, Klimt en anderen. 12,75 euro, bij musea en boekwinkels.
Gustav Klimt: ‘De kus’ (1909) olieverf, goud, zilver, platina, lood en messing op doek (180x182cm)
Eric Bos
KunstBos is een blog van Eric Bos, waarin kunst en cultuur in brede zin aan bod komen, zowel actueel als beschouwend.
Eric Bos is kunstjournalist, schrijver en beeldend kunstenaar. Hij schreef zowel
romans als boeken over kunst. Zijn kunstcolumn ‘Visualia’ verschijnt in Dagblad van het Noorden. Andere teksten over kunst worden in tijdschriften gepubliceerd.
