Henri Rousseau: ‘Un soir de carnaval’ (1885-86) olieverf op doek (89.5×117.3cm)
Het openingsbeeld van deze blog met de tekst ‘Kunst Bos’ is een geheimzinnig tafereel dat wordt versterkt door het maanlicht dat over het bos en de twee wandelaars wordt uitgestrooid. De volledige afbeelding zien we bij deze beschouwing afgedrukt.
Het schilderij heet ‘Un soir de carnaval’ en werd gemaakt door de bekende Franse kunstenaar Henri Rousseau (1844-1910). We zien een als piërrot verklede man gearmd met een vrouw in klederdracht ’s nachts door een park of bos lopen. Het is winter, de bomen zijn kaal. Het ziet er een beetje magisch uit. Het paar is van een feestelijk bal masqué op weg naar huis. Het is koud, zo heel anders dan de opwindende carnavalsavond dat deze twee achter de rug hebben. Rousseau schilderde graag voorstellingen die aan de werkelijkheid onttrokken lijken te zijn. Herkenbare werelden die in werkelijkheid nooit zo bestaan. Zijn werk is zelden realistisch wat wordt versterkt door zijn niet helemaal professionele schilderstijl. Juist dat maakt hem bij veel mensen geliefd. Het is de charme van de onvolkomenheid.
Onafhankelijken
Voor de amateurschilder Henri Rousseau was het niet toegestaan om zijn schilderijen op de jaarlijkse Salon van Parijs te hangen, maar wel op de tentoonstelling van de ‘Société des Indépendants’, de groep Onafhankelijken, die was opgericht door de kunstenaars Georges Seurat en Paul Signac om ook niet-professionele kunstenaars een kans te geven. Iedereen mocht meedoen, van een jury was geen sprake. Ook publiek dat niet geschoold was in kunst of kunstgeschiedenis was van harte welkom.
Henri Rousseau was een heel gewone man, met een arme achtergrond, die al op jonge leeftijd bij zijn vader begon te werken en op 40-jarige leeftijd nog belastinginner was, maar op 49-jarige leeftijd zijn baan verliet en zich wijdde aan het schilderen. Hij heeft nooit een opleiding gedaan en leerde het schilderen door het werk van andere kunstenaars te bestuderen. Schilderen was zijn leven geworden. Het was echter pas bij zijn dood, op 66-jarige leeftijd, dat Frankrijk besefte dat er een groot kunstenaar onder hen had geleefd.
Henri Rousseau kwam nooit buiten Frankrijk. Hij liet zich inspireren door de planten, bomen en de dierentuin in de Jardin des Plantes in Parijs en transformeerde de kamerplanten in zijn huis tot complete jungles op het doek. De artistieke stijl van Henri Rousseau is die van kinderkunst en primitivisme. In de ogen van Rousseau worden het mysterie en de spiritualiteit van de mens pas onthuld als hij één is met de allerhoogste natuur.
Picasso
Rousseau ervoer veel moeilijkheden, verdriet en vernederingen. Zijn inspanningen op het gebied van de schilderkunst werden door het gilde belachelijk gemaakt en bekritiseerd totdat een nieuwe generatie kunstenaars onder wie Picasso zijn uitzonderlijke werk ontdekte.
Om te overleven koos hij ervoor om wat bijbaantjes te doen, muziek- en kunstlessen te geven (hij componeerde ook), wat decoratie te doen voor enkele etalages en voor een tijdschrift te werken. De gelukkigste jaren van zijn leven eindigden toen zijn eerste vrouw, Clemens, stierf aan tuberculose. Clemens was slechts 37 jaar oud. Vijf van zijn zeven kinderen stierven op jonge leeftijd. De overlevende zoon stierf op 18-jarige leeftijd ook aan tuberculose. Henri ging vervroegd met pensioen en leefde tot aan zijn dood in armoede. Op het moment van zijn begrafenis was hij zo arm als een bedelaar. Slechts zeven mensen woonden de begrafenis bij.
Eric Bos
KunstBos is een blog van Eric Bos, waarin kunst en cultuur in brede zin aan bod komen, zowel actueel als beschouwend.
Eric Bos is kunstjournalist, schrijver en beeldend kunstenaar. Hij schreef zowel
romans als boeken over kunst. Zijn kunstcolumn ‘Visualia’ verschijnt in Dagblad van het Noorden. Andere teksten over kunst worden in tijdschriften gepubliceerd.
