FILMRECENSIE – Wat is het bijzondere aan de muziek van Antonio Vivaldi? De Italiaanse film- en operaregisseur Damiano Michieletto moet even zoeken naar de juiste bewoordingen, maar noemt als eerste ‘elektriciteit’ en vervolgens:‘energie’ en ‘ritme.’ Het juiste ritme – ook in dans, literatuur en film – is een onmisbare kwaliteit, zegt hij. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat zijn bijna twee uur durende film film Primavera (Vivaldi en ik) die deze weken in de filmhuizen te zien is, voor het gevoel slechts kort duurt.
Primavera is een intieme en bij vlagen ontroerende film geworden waarin de muziek en het verhaal op een bijzondere manier vervlochten zijn. Het verhaal is dat van een hoogbegaafde vioolleerlinge van de componist Vivaldi (1678-1741). Samen met andere weesmeisjes bewoont zij de Ospedale della Pièta in Venetië. Vivaldi leert de meisjes op hoog niveau zingen en spelen en componeert daarbij muziek die nog steeds wordt gespeeld en een belangrijk deel van zijn oeuvre uitmaakt.
De film heeft een eigen schoonheid en bezit eigenschappen die we in de muziek terughoren, zoals de elektriciteit waar Damiano Michieletto naar verwees. Je verwacht dat de overpopulaire De Vier Jaargetijden voortdurend te horen zijn, wat de titel belooft. Maar die muziek is het grootste deel van de film slechts vluchtig aanwezig, verwerkt in de tintelende aanzetten tot een melodie, die als hemels geritsel het muzikaal decor vormen. Sterrenstof, zou je kunnen zeggen.
Vivaldi blijkt niet alleen een bijzondere componist, maar ook een bijzondere leraar. In de film hecht hij bijvoorbeeld meer waarde aan de muzikale persoonlijkheid van de speelster, dan aan perfectie. Het weesmeisje dat daaraan beantwoordt is Cecilia (Thecla Insolia) die zich in handen van haar leermeester ontwikkelt tot een virtuoze violiste, maar wiens onafwendbare lot het is om aan een rijke man te worden uitgehuwelijkt waarna ze de muziek zal moeten opgeven.
Bij een titel als Primavera (Vivaldi en ik) vrees je het ergste, door de vele films waarin de muziek van Vivaldi en de stad Venetië in combinatie met mooie kostuums en carnaval een belangrijk decor vormen voor slappe liefdesverhaaltjes en toeristen-kitsch. Er zijn weinig filmmakers die het lukt boven zulke clichés uit te komen. Primavera is echter verrassend anders, reden ook waarom de film overwegend in de filmhuizen is te zien.
Voor de muzikale uitvoering zocht Damiano Michieletto de samenwerking met het orkest van het Venetiaanse operatheater ‘La Fenice’ waar in de oorspronkelijke staat Vivaldi ooit zijn muziek uitvoerde. Door een compleet weesmeisjesorkest samen te stellen uit professionele musici deed Michieletto iets wat geen filmmaker vóór hem ooit heeft gedaan: de muziek een eigen en volwassen plaats geven in de film. Dat bepaalt de geloofwaardigheid en de muzikaliteit van alles in hoge mate. Het bepaalt ook de sfeer, de achtergrond en de kleur van alles, de stemming en het ritme. Waarbij details van de mooiste Vivaldimuziek, niet de voor de hand liggende, ten gehore worden gebracht, zoals uit het oratorium Juditha Triumphans dat inhoudelijk parallel loopt met het filmverhaal, gebaseerd op de roman Stabat Mater van Tiziano Scarpa waarin een vrouw wraak neemt op mannelijke vrouwenhaat en dominantie.
Primavera ziet er ook prachtig uit, de kaarslichtscènes, de schilderachtige manier waarop alles in beeld gebracht is. En er wordt bovendien uitstekend in geacteerd, door Thecla Insolia als Cecilia en door Michele Riondino als Vivaldi. Primavera is een zeldzame verrassing.
Eric Bos
(9 augustus 20026) De film is in verschillende landelijke filmhuizen te zien.
