De Oostenrijkse schilder Gustave Klimt schilderde dit unieke tafereel in 1899 waarop we de componist en pianist Franz Schubert aan de piano zien, omringd door vrouwelijke en mannelijke zangstemmen. Het doek werd tijdens WOII vernietigd, maar de kleurenfoto die er voor die tijd van genomen is, was van goede kwaliteit, zodat we nog steeds kunnen zien hoe het er uitzag.
Wie de vocalisten waren, weten we niet, behalve de vrouw helemaal links. Zij was Maria (Mizzi) Zimmermann, één van de vele intieme vriendinnen van de kunstenaar. Na Klimts overlijden meldden zich de moeders van veertien van zijn kinderen voor de erfenis.
Mizzi staat achter de kaars die haar gestalte als in een mist van licht laat zien, geconcentreerd op de uitvoering van één van Schuberts vele liederen voor gemengde stemmen die hij met zijn vrienden en vriendinnen tijdens zogenaamde ‘Schubertiades’ vertolkte. Aan de hand van de bestaande weergavenvan Schuberts gezicht, lijkt Klimt de componist goed gelijkend te hebben geschilderd. Hij werkte in die tijd naar foto’s, wat stof gaf tot verhitte discussies in de Weense artistieke kringen of een kunstenaar dat wel ’mocht’ doen.
Schuberts liederen, die de werken van zijn collega’s in kwalitatieve zin verre overtroffen, hadden op zijn tijdgenoten een uitwerking die wij ons nu nog nauwelijks kunnen voorstellen. Vaak waren de vrouwelijke aanwezigen tijdens een uitvoering tot tranen geroerd, eenmaal zelfs zó, dat hun gesnik de voortgang van het recital onmogelijk maakte. Ook mannen schaamden zich er niet voor om hun emoties te laten blijken. Zo schreef een zekere Eduard Traweger uit Gmunden, waar Schubert en zijn vriend, de zanger Vogl, in de zomer van 1825 optraden, dat als een lied ten einde was, ‘de heren elkaar in de armen vielen en de overmaat aan gevoelens zich in tranen een weg baande.’
De overal beoefende huismuziek was in belangrijke mate een reactie op de beperkte mogelijkheden voor een maatschappelijk leven, omdat overal spionnen loerden. Zo waren dergelijke muziekbijeenkomsten, op donderdagavond of zondagmorgen, met verwanten en vrienden, een bolwerk tegen de vijandige buitenwereld.
Eric Bos
